GLOSAR RAZLIKOVNIH POJMOVA HEGEMONIJSKOG I EVROPSKOG POLITIČKOG JEZIKA NA BALKANU I BOSNI
GLOSAR RAZLIKOVNIH POJMOVA HEGEMONIJSKOG I EVROPSKOG POLITIČKOG JEZIKA NA BALKANU I BOSNI
Uvod:
Politički jezik Bosne i Hercegovine u tri postdejtonske decenije postao je jedan od ključnih instrumenata kroz koje se oblikuje ne samo politička dinamika, nego i sama arhitektura institucionalnog poretka. Umjesto da djeluje kao mehanizam preciznog normativnog razlikovanja i javne racionalnosti, politički jezik se često upotrebljava kao produžena ruka etnopolitičkih narativa i strukturalnih praksi koje proizvode blokade, održavaju paralelne centre moći i umanjuju kapacitet države da djeluje kao jedinstvena politička zajednica građana. Posljedica takve upotrebe jezika jeste stvaranje diskurzivnog ambijenta u kojem ključni pojmovi savremene demokratije gube svoje izvorno značenje i postaju instrumenti hegemonijskih projekcija.
Upravo iz te potrebe proizlazi ovaj glosar, koji nastoji da jasno prikaže razliku između hegemonijski oblikovanih pojmova i njihovih evropskih, internacionalno pravnih i demokratskih značenja. Fokus glosara nije samo na lingvističkom pojašnjenju, već na razotkrivanju strukturalnih učinaka političkog jezika: na načinu na koji pojedini izrazi oblikuju percepciju realnosti, opravdavaju nefunkcionalnost političkih institucija, homogeniziraju političke zajednice i uvode trajne obrasce blokade. Analiza koja prati svaki od 76 pojmova pokazuje kako su se terminološka odstupanja pretvorila u mehanizme moći, a zatim i u dio institucionalnog poretka.
Svaki pojam predstavljen je kroz pet dimenzija: hegemonijsko značenje, funkcija u strukturi moći, evropsko i internacionalno značenje, posljedice pogrešne ili namjerno politički deformisane upotrebe te predložena demokratska upotreba. Ovaj analitički okvir omogućava da se razgradi hegemonijski vokabular, ali i da se izgradi novi, evropski utemeljen konceptualni prostor u kojem su državni suverenitet, građanska jednakost i funkcionalnost institucija primarne vrijednosti.
Standardizacija političkog jezika prema evropskim normama predstavlja nužan korak u transformaciji Bosne i Hercegovine u funkcionalnu, demokratsku i evropsku državu. U tom smislu, glosar se ne pojavljuje kao tehnički prilog, već kao integralno analitičko sredstvo Studije — kao konceptualni okvir bez kojeg nije moguće razumjeti strukturalne prepreke, niti dizajnirati jasne, održive i institucionalno utemeljene politike.
1. NACIJA
Hegemonijsko značenje: Nacija se u hegemonijskom bosanskohercegovačkom diskursu tumači kao etnička zajednica zasnovana na porijeklu, teritorijalnoj homogenosti i kulturnoj pripadnosti.
Funkcija u strukturi moći: Etničke elite zadržavaju politički monopol i delegitimiraju građanina kao subjekta suvereniteta.
Evropsko / internacionalno značenje: Nacija = politička zajednica državljana u okviru jedinstvene države, definisana ustavom i građanskim pravima.
Posljedice: blokada institucija, etnička dominacija, sprečavanje stvaranja zajedničkog političkog identiteta
Demokratska upotreba: Nacija = zajednica građana Bosne i Hercegovine.
2. KONSTITUTIVNI NAROD
Hegemonijsko značenje: Etnička grupa se određuje kao politički suveren s posebnim pravima, uključujući i pravo veta.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava etničku fragmentaciju, kolektivna prava i paralelne centre kontrole.
Evropsko / internacionalno značenje: Konstitutivnost = kulturno-historijski identitet, bez političkog suvereniteta. Evropski pojam constituent znači: sastavni element, ali bez vlastite suverenosti.
Posljedice: diskriminacija građana, blokade, destabilizacija institucija
Demokratska upotreba: Konstitutivnost kao kulturna, ne politička kategorija.
3. LEGITIMNO PREDSTAVLJANJE
Hegemonijsko značenje: Predstavnik je „legitiman“ samo ako pripada određenoj etničkoj grupi.
Funkcija u strukturi moći: Etničke elite zadržavaju monopol nad političkim funkcijama.
Evropsko / internacionalno značenje: Legitimitet proizlazi isključivo iz izborne volje građana.
Posljedice: etnička getoizacija, delegitimizacija demokratskog procesa
Demokratska upotreba: Predstavnik = osoba izabrana od građana, ne identitetski delegat.
4. VITALNI NACIONALNI INTERES
Hegemonijsko značenje: Korišten kao univerzalni mehanizam blokade političkih procesa.
Funkcija u strukturi moći: Stvaranje trajne mogućnosti etničkog veta.
Evropsko / internacionalno značenje: Veto se smije koristiti samo radi sprečavanja diskriminacije pojedinaca.
Posljedice: institucionalna paraliza, politička ucjena
Demokratska upotreba: Precizno pravno suziti i ograničiti upotrebu.
5. SUVERENITET
Hegemonijsko značenje: Shvata se kao vlasništvo etničke grupe nad određenom teritorijom.
Funkcija u strukturi moći: Negira jedinstveni suverenitet države.
Evropsko / internacionalno značenje: Suverenitet pripada državi i građanima kao jedinstvenom političkom tijelu.
Posljedice: stvaranje paralelnih suverenosti, destabilizacija državnog poretka
Demokratska upotreba: Suverenitet = jedinstvena volja građana.
6. DRŽAVA
Hegemonijsko značenje: Država se prikazuje kao zbir etničkih teritorija.
Funkcija u strukturi moći: Zamjenjuje institucionalni poredak etničkim pregovorima.
Evropsko / internacionalno značenje: Država = jedinstveni pravni poredak.
Posljedice: pravna fragmentacija, slabljenje institucija
Demokratska upotreba: Učvrstiti državu kao garant javnog interesa.
7. FEDERALIZAM
Hegemonijsko značenje: Etnoteritorijalna podjela države.
Funkcija u strukturi moći: Otvora put za separatizam.
Evropsko / internacionalno značenje: Federalizam = funkcionalna podjela vlasti, ne etnička.
Posljedice: fragmentacija države, destabilizacija
Demokratska upotreba: Regionalizacija prema principima upravne racionalnosti.
8. ENTITET
Hegemonijsko značenje: Shvata se kao kvazi-država.
Funkcija u strukturi moći: Uspostavlja paralelne lojalnosti.
Evropsko / internacionalno značenje: Entitet = administrativna jedinica države.
Posljedice: dvojak suverenitet, pravna neujednačenost
Demokratska upotreba: Entitet = dio države, ne država u državi.
9. POLITIČKA MOĆ
Hegemonijsko značenje: Moć = kontrola etničke teritorije.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava netransparentno upravljanje.
Evropsko / internacionalno značenje: Moć = mandat + odgovornost.
Posljedice: ucjene, netransparentnost
Demokratska upotreba: Moć mora biti funkcionalna i odgovorna.
10. POLITIČKA REALNOST
Hegemonijsko značenje: Predstavlja se kao nemogućnost promjene etničkog poretka.
Funkcija u strukturi moći: Naturalizuje blokade i pomjera odgovornost sa institucija.
Evropsko / internacionalno značenje: Realnost definiše ustavni poredak, ne etnički narativi.
Posljedice: odgađanje reformi, slabljenje demokratije
Demokratska upotreba: Realnost = funkcija institucija.
11. GRAĐANIN
Hegemonijsko značenje: Građanin je sekundarni subjekt, podređen etničkoj pripadnosti.
Funkcija u strukturi moći: Etničke elite zadržavaju primat nad političkom voljom pojedinca.
Evropsko / internacionalno značenje: Građanin = nosilac suvereniteta.
Posljedice: slabljenje individualnih prava, ograničena participacija
Demokratska upotreba: Građanin kao temelj političke zajednice.
12. POLITIČKI SUBJEKT
Hegemonijsko značenje: Subjekt je etnička grupa, ne pojedinac.
Funkcija u strukturi moći: Odgovornost se rastapa u kolektivu.
Evropsko / internacionalno značenje: Subjekt = građanin + institucije.
Posljedice: nedostatak odgovornosti, nejasna politička struktura
Demokratska upotreba: Subjekt je individua, ne kolektiv.
13. INSTITUCIJE
Hegemonijsko značenje: Institucije su forumi etničkih pregovora.
Funkcija u strukturi moći: Slabi se profesionalna funkcija institucija.
Evropsko / internacionalno značenje: Institucije su neutralni mehanizmi vlasti.
Posljedice: slabljenje države, politizacija sistema
Demokratska upotreba: Profesionalizacija i depolitizacija uprave.
14. JAVNA POLITIKA
Hegemonijsko značenje: Javna politika = zaštita etničkih interesa.
Funkcija u strukturi moći: Sprječava analitičko planiranje.
Evropsko / internacionalno značenje: Javna politika = dokazivo efikasan program djelovanja.
Posljedice: neefikasne reforme, fragmentacija sistema
Demokratska upotreba: Politike zasnovane na podacima.
15. USTAVNA ODGOVORNOST
Hegemonijsko značenje: Ustav se tumači selektivno, prema etničkom interesu.
Funkcija u strukturi moći: Odgovornost nosilaca vlasti postaje relativna.
Evropsko / internacionalno značenje: Odgovornost proizlazi iz funkcije i zakona.
Posljedice: nekažnjivost, institucionalna nestabilnost
Demokratska upotreba: Individualna i funkcionalna odgovornost.
16. DEMOKRATSKA DELIBERACIJA
Hegemonijsko značenje: Svedena na formalnu proceduru bez sadržaja.
Funkcija u strukturi moći: Simulira demokratiju dok odluke donose etničke elite.
Evropsko / internacionalno značenje: Deliberacija = otvorena, racionalna, pluralna rasprava.
Posljedice: odsustvo demokratske kulture, jačanje populizma
Demokratska upotreba: Uspostaviti stvarnu javnu debatu.
17. BALANS MOĆI
Hegemonijsko značenje: Raspodjela moći po etničkim linijama.
Funkcija u strukturi moći: Održava etničku kontrolu nad institucijama.
Evropsko / internacionalno značenje: Balans = ravnoteža između institucija.
Posljedice: stalne blokade, nefunkcionalnost sistema
Demokratska upotreba: Koncept provjere i ravnoteže (checks & balances).
18. TERITORIJALNI IDENTITET
Hegemonijsko značenje: Teritorij = etnički posjed.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava etničke pretenzije.
Evropsko / internacionalno značenje: Identitet = kulturna kategorija; teritorij = pravna kategorija države.
Posljedice: konfliktni potencijal, otuđivanje prostora države
Demokratska upotreba: Depolitizirati teritorij, zaštititi građanske slobode.
19. MANJINSKA PRAVA
Hegemonijsko značenje: Tretiraju se kao etno-politički privilegiji.
Funkcija u strukturi moći: Zamjenjuju individualna prava kolektivnim.
Evropsko / internacionalno značenje: Zaštita ranjivih grupa, kulturna i jezička prava.
Posljedice: diskriminacija, pogrešna kategorizacija
Demokratska upotreba: Individualna i kulturna prava bez političkih privilegija.
20. USTAVNI PLURALIZAM
Hegemonijsko značenje: Politički subjekti tumače ustav prema vlastitom interesu.
Funkcija u strukturi moći: Proizvodi pravnu nestabilnost i blokade.
Evropsko / internacionalno značenje: Pluralizam = različite politike unutar jedinstvenog poretka.
Posljedice: pravna nesigurnost, institucionalna paraliza
Demokratska upotreba: Učvrstiti jedinstveni ustavni okvir.
21. POLITIČKA KRIZA
Hegemonijsko značenje: Krizu se normalizira kao trajno stanje BiH i prikazuje kao rezultat etničke nekompatibilnosti.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava nečinjenje, blokade i odgađanje reformi.
Evropsko / internacionalno značenje: Kriza = izuzetak koji institucije moraju prevazići u razumnom roku.
Posljedice: stalna nestabilnost, pad funkcionalnosti sistema, gubitak povjerenja u institucije
Demokratska upotreba: Kriza mora biti tretirana institucionalno, ne politički instrumentalizirana.
22. BLOKADA INSTITUCIJA
Hegemonijsko značenje: Blokada se predstavlja kao legitimno sredstvo zaštite „nacionalnog interesa“.
Funkcija u strukturi moći: Mogućnost manjine da paralizira institucije.
Evropsko / internacionalno značenje: Blokada javnih funkcija je nezakonita opstrukcija.
Posljedice: paraliza vlasti, pravna nesigurnost, dominacija etničkih elita
Demokratska upotreba: Ograničiti blokade strogo na zaštitu individualnih prava.
23. PRAVNA DRŽAVA
Hegemonijsko značenje: Ostaje deklarativni ideal bez primjene.
Funkcija u strukturi moći: Omogućava selektivnu primjenu zakona.
Evropsko / internacionalno značenje: Vladavina prava = jednakost pred zakonom, nezavisne institucije, kontrola vlasti.
Posljedice: nekažnjivost, politizacija pravosuđa, korupcija
Demokratska upotreba: Ojačati nezavisnost i profesionalnost institucija.
24. POLITIČKA ODGOVORNOST
Hegemonijsko značenje: Odgovornost se razvodnjava među kolektivima.
Funkcija u strukturi moći: Politički lideri ostaju nekažnjivi.
Evropsko / internacionalno značenje: Odgovornost = individualna, funkcionalna, mjerljiva.
Posljedice: korupcija, neprofesionalnost, slabljenje demokratije
Demokratska upotreba: Uvesti jasne mehanizme individualne odgovornosti.
25. IDENTITET
Hegemonijsko značenje: Koristi se kao politička kategorija i osnova ustavnog uređenja.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava kolektivna politička prava i etničku dominaciju.
Evropsko / internacionalno značenje: Identitet je lična, kulturna kategorija, ne politička.
Posljedice: diskriminacija, ograničavanje političkih prava građana
Demokratska upotreba: Depolitizirati identitet i zaštititi individualne slobode.
26. USTAVNA JEDNAKOST
Hegemonijsko značenje: Smatra se izuzetkom, a ne temeljnim principom.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava nejednakost i etničku hijerarhiju.
Evropsko / internacionalno značenje: Jednakost = srž ustavnog sistema.
Posljedice: trajna diskriminacija, politička i pravna nejednakost
Demokratska upotreba: Ustavna jednakost mora biti jednaka za sve građane.
27. POLITIČKI NARATIV
Hegemonijsko značenje: Koristi se kao sredstvo kontrole, homogenizacije i manipulacije.
Funkcija u strukturi moći: Održava polarizaciju i sprečava racionalnu raspravu.
Evropsko / internacionalno značenje: Politički narativ treba biti zasnovan na činjenicama i argumentima.
Posljedice: manipulacija javnosti, ideološka zatvorenost, slabljenje javnog prostora
Demokratska upotreba: Fokusirati se na činjenice, transparentnost i javni interes.
28. DEJTONSKA ARHITEKTURA
Hegemonijsko značenje: Tumači se kao konačni ustavni model.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava etničke podjele i političku inertnost.
Evropsko / internacionalno značenje: Dejton = mirovni okvir, ne konačan model demokratskog uređenja.
Posljedice: trajne blokade, ograničena demokratija, sprečavanje ustavnih reformi
Demokratska upotreba: Prelazak iz mirovnog u demokratski poredak.
29. TRANZICIONA DEMOKRATIJA
Hegemonijsko značenje: Prikazuje se kao trajno stanje.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava nedovršene institucije i slabu vladavinu prava.
Evropsko / internacionalno značenje: Tranzicija je privremen period reformi.
Posljedice: stagnacija, manjak reformi, politička fragmentacija
Demokratska upotreba: Definisati tranziciju kao fazu sa jasnim ciljevima i rokovima.
30. JAVNI INTERES
Hegemonijsko značenje: Svaka etnička grupa definiše „svoj“ javni interes.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava etničku politiku i institucionalnu fragmentaciju.
Evropsko / internacionalno značenje: Javni interes = univerzalni interes svih građana.
Posljedice: neefikasne politike, razjedinjenost društva, odsustvo zajedničkog dobra
Demokratska upotreba: Javni interes mora biti mjerljiv, racionalan i jednak za sve.
31. INTERNACIONALNI / „MEĐUNARODNI“
Hegemonijsko značenje: Odnosi se pogrešno tumače kao odnosi naroda, a ne država.
Funkcija u strukturi moći: Otvara prostor za etničku diplomatiju i vanjsko uplitanje.
Evropsko / internacionalno značenje: Internacionalni odnosi su odnosi između država.
Posljedice: delegitimacija države, podrivanje suvereniteta
Demokratska upotreba: Dosljedno koristiti termin internacionalni.
32. SUŽIVOT
Hegemonijsko značenje: Tumači se kao privremena tolerancija razdvojenih zajednica.
Funkcija u strukturi moći: Normalizira trajne podjele.
Evropsko / internacionalno značenje: Zajednički život je normalno stanje građanske zajednice.
Posljedice: segregacija, slabljenje kohezije
Demokratska upotreba: Koristiti izraz zajednički život.
33. LEGITIMITET (prošireno)
Hegemonijsko značenje: Veže se za etničko porijeklo predstavnika.
Funkcija u strukturi moći: Monopolizacija političkog prostora.
Evropsko / internacionalno značenje: Legitimitet proizlazi iz izbora birača.
Posljedice: getoizacija, kriza reprezentacije
Demokratska upotreba: Legitimitet je izborna činjenica.
34. KONSOCIJACIJA
Hegemonijsko značenje: Prikazuje se kao trajni model upravljanja.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava etničke kvote i veto.
Evropsko / internacionalno značenje: Privremeni model u izuzetnim okolnostima.
Posljedice: etnokratija, blokade
Demokratska upotreba: Tranzicija ka građanskom pluralizmu.
35. KONSTITUENTNOST (evropsko značenje)
Hegemonijsko značenje: Etničke grupe se proglašavaju nosiocima suvereniteta.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava paralelne suverenitete.
Evropsko / internacionalno značenje: Constituent označava sastavni element bez suverenosti.
Posljedice: destabilizacija, diskriminacija
Demokratska upotreba: Suverenitet pripada državi i građanima.
36. FEDERALIZAM (prošireno)
Hegemonijsko značenje: Etnoteritorijalni koncept.
Funkcija u strukturi moći: Jača separatizam.
Evropsko / internacionalno značenje: Funkcionalna decentralizacija vlasti.
Posljedice: fragmentacija sistema
Demokratska upotreba: Regionalizacija po funkciji.
37. UNITARNA DRŽAVA
Hegemonijsko značenje: Predstavlja se kao majorizacija.
Funkcija u strukturi moći: Mobilizacija etničkog straha.
Evropsko / internacionalno značenje: Jedinstven pravni poredak.
Posljedice: pogrešna percepcija standarda
Demokratska upotreba: Jedinstvo uz decentralizaciju.
38. VITALNI NACIONALNI INTERES (prošireno)
Hegemonijsko značenje: Univerzalno pravo veta.
Funkcija u strukturi moći: Blokira odlučivanje.
Evropsko / internacionalno značenje: Veto samo radi zaštite individualnih prava.
Posljedice: paraliza institucija
Demokratska upotreba: Znatno suziti proceduru.
39. PARALELNE STRUKTURE
Hegemonijsko značenje: Institucije izvan ustavnog sistema.
Funkcija u strukturi moći: Podrivaju jedinstvo države.
Evropsko / internacionalno značenje: Nelegitimne i protivustavne.
Posljedice: erozija suvereniteta
Demokratska upotreba: Ukloniti jačanjem institucija.
40. STABILITOKRATIJA
Hegemonijsko značenje: Stabilnost bez demokratije.
Funkcija u strukturi moći: Održava autoritarne elite.
Evropsko / internacionalno značenje: Stabilnost kao rezultat vladavine prava.
Posljedice: stagnacija, slabljenje demokratije
Demokratska upotreba: Stabilnost proizlazi iz institucija.
41. ETNOKRATIJA
Hegemonijsko značenje: Vlast etničke grupe, ne građana.
Funkcija u strukturi moći: Potiskuje individualna prava.
Evropsko / internacionalno značenje: Suprotna demokratskim standardima.
Posljedice: diskriminacija, getoizacija
Demokratska upotreba: Građanski institucionalni model.
42. GRAĐANSKA JEDNAKOST
Hegemonijsko značenje: Prikazuje se kao prijetnja narodima.
Funkcija u strukturi moći: Sprečava ustavnu jednakost.
Evropsko / internacionalno značenje: Temelj ustavne demokratije.
Posljedice: trajna diskriminacija
Demokratska upotreba: Jednaka prava svih građana.
43. GRAĐANSKA NACIJA
Hegemonijsko značenje: Prijetnja identitetima.
Funkcija u strukturi moći: Održava etnopolitičku dominaciju.
Evropsko / internacionalno značenje: Zajednica državljana.
Posljedice: nedostatak kohezije
Demokratska upotreba: Bosanska nacija svih građana.
44. INTERNACIONALNI SUBJEKT SUVERENITETA
Hegemonijsko značenje: Etnosi se predstavljaju kao subjekti.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava uplitanje susjednih država.
Evropsko / internacionalno značenje: Države su subjekti, građani nosioci suvereniteta.
Posljedice: podjela suvereniteta
Demokratska upotreba: BiH kao jedini subjekt.
45. GEOPOLITIČKA INSTRUMENTALIZACIJA
Hegemonijsko značenje: Etničke podjele kao prirodno stanje.
Funkcija u strukturi moći: Omogućava vanjsko upravljanje.
Evropsko / internacionalno značenje: Stabilnost kroz jaku državu.
Posljedice: zavisnost, slabost
Demokratska upotreba: Oslonac na institucije.
46. POLITIČKA APATIJA
Hegemonijsko značenje: Prikazuje se kao osobina građana.
Funkcija u strukturi moći: Održava status quo.
Evropsko / internacionalno značenje: Simptom slabe demokratije.
Posljedice: niska participacija
Demokratska upotreba: Otvoriti institucije.
47. NAUČENA BESPOМОĆNOST
Hegemonijsko značenje: Smatra se pasivnošću.
Funkcija u strukturi moći: Održava osjećaj nemoći.
Evropsko / internacionalno značenje: Posljedica nefunkcionalnih institucija.
Posljedice: povlačenje iz politike
Demokratska upotreba: Obnoviti povjerenje građana.
48. ZAJEDNIČKI ŽIVOT
Hegemonijsko značenje: Potiskuje se pojmom suživot.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava segregaciju.
Evropsko / internacionalno značenje: Temelj demokratske zajednice.
Posljedice: slabljenje kohezije
Demokratska upotreba: Promovisati zajednički život.
49. EVROPSKI STANDARD
Hegemonijsko značenje: Selektivna upotreba.
Funkcija u strukturi moći: Manipulacija značenjem.
Evropsko / internacionalno značenje: Vladavina prava i jednakost.
Posljedice: pogrešne reforme
Demokratska upotreba: Primjena u izvornom značenju.
50. DEMOKRATSKA REPREZENTACIJA
Hegemonijsko značenje: Predstavljanje etničkih grupa.
Funkcija u strukturi moći: Zamjena građanske volje.
Evropsko / internacionalno značenje: Predstavljanje građana.
Posljedice: erozija prava
Demokratska upotreba: Građanska reprezentacija.
51. POLITIČKA REALNOST (prošireno)
Hegemonijsko značenje: Nepromjenjiv etnički poredak.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava blokade.
Evropsko / internacionalno značenje: Definišu je institucije.
Posljedice: slabljenje države
Demokratska upotreba: Realnost kao funkcija institucija.
52. BLOKADA
Hegemonijsko značenje: Legitimno sredstvo.
Funkcija u strukturi moći: Onemogućava većinu.
Evropsko / internacionalno značenje: Protivustavna opstrukcija.
Posljedice: paraliza vlasti
Demokratska upotreba: Veto samo za prava.
53. INSTITUCIONALNI KONTINUITET DRŽAVE
Hegemonijsko značenje: Negira se kontinuitet BiH.
Funkcija u strukturi moći: Slabi legitimitet države.
Evropsko / internacionalno značenje: Potvrđen međunarodni kontinuitet.
Posljedice: iredentizam
Demokratska upotreba: Naglašavati kontinuitet.
54. ETNOTERITORIJALIZAM
Hegemonijsko značenje: Teritorij kao etnički posjed.
Funkcija u strukturi moći: Podržava podjele.
Evropsko / internacionalno značenje: Administrativni prostor države.
Posljedice: konfliktni potencijal
Demokratska upotreba: Depolitizirati teritorij.
55. STABILNOST
Hegemonijsko značenje: Odsustvo sukoba.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava elite.
Evropsko / internacionalno značenje: Funkcionalne institucije.
Posljedice: stagnacija
Demokratska upotreba: Stabilnost kroz institucije.
56. NARATIV O UGROŽENOSTI
Hegemonijsko značenje: Trajna etnička ugroženost.
Funkcija u strukturi moći: Mobilizira strah.
Evropsko / internacionalno značenje: Ugroženost je individualna.
Posljedice: anksioznost, ekstremizam
Demokratska upotreba: Pravna sigurnost.
57. KULTURA SJEĆANJA
Hegemonijsko značenje: Fragmentirani narativi.
Funkcija u strukturi moći: Politička kontrola.
Evropsko / internacionalno značenje: Zajednička faktografska kultura.
Posljedice: stalne napetosti
Demokratska upotreba: Integrativna memorija.
58. MEDIJSKE SFERE
Hegemonijsko značenje: Etnički podijeljeni mediji.
Funkcija u strukturi moći: Reprodukuju propagandu.
Evropsko / internacionalno značenje: Pluralni i profesionalni.
Posljedice: dezinformacije
Demokratska upotreba: Jedinstvena javna sfera.
59. JEDINSTVENA DRŽAVNA VLAST
Hegemonijsko značenje: Prikazuje se kao centralizam.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava fragmentaciju.
Evropsko / internacionalno značenje: Jedinstven ustavni poredak.
Posljedice: slaba država
Demokratska upotreba: Koordinacija institucija.
60. REFORME
Hegemonijsko značenje: Prijetnja identitetima.
Funkcija u strukturi moći: Blokira modernizaciju.
Evropsko / internacionalno značenje: Usklađivanje sa vladavinom prava.
Posljedice: stagnacija
Demokratska upotreba: Uslov demokratizacije.
61. KRŠĆANIN (hegemonijska upotreba)
Hegemonijsko značenje: Termin se koristi u političko-identitetskom, a ne religijskom smislu.
Funkcija u strukturi moći: Kreira moralni monopol i legitimitet viktimizacije.
Evropsko / internacionalno značenje: Religijska kategorija bez političkog statusa.
Posljedice: produbljivanje etno-konfesionalnih podjela
Demokratska upotreba: Jasno odvajati religijski identitet od političkih kategorija.
62. MUSLIMAN (hegemonijska upotreba)
Hegemonijsko značenje: Politički instrument homogenizacije biračkog tijela.
Funkcija u strukturi moći: Opravdava etnoteritorijalne zahtjeve.
Evropsko / internacionalno značenje: Religija je privatna, a ne politička kategorija.
Posljedice: islamofobni narativi
Demokratska upotreba: Religijske kategorije depolitizirati.
63. SARAJEVO / SARAJEVSKA KOTLINA
Hegemonijsko značenje: Kodni termin delegitimacije glavnog grada.
Funkcija u strukturi moći: Slabljenje državnih institucija.
Evropsko / internacionalno značenje: Glavni grad predstavlja cijelu državu.
Posljedice: retorika anti-državnosti
Demokratska upotreba: Sarajevo kao centar državnih institucija.
64. LEGITIMNO PREDSTAVLJANJE (prošireni koncept)
Hegemonijsko značenje: Predstavnik može predstavljati samo „svoj narod“.
Funkcija u strukturi moći: Stvara etničku oligarhiju.
Evropsko / internacionalno značenje: Legitimnost proizlazi iz građana.
Posljedice: blokada i diskriminacija
Demokratska upotreba: Predstavnik je izabrani građanin.
65. „ZAJEDNIČKE INSTITUCIJE BIH“ (pogrešna sintagma)
Hegemonijsko značenje: Sugeriše da institucije BiH nisu državne.
Funkcija u strukturi moći: Osporavanje suvereniteta države.
Evropsko / internacionalno značenje: Institucije BiH su jedine državne institucije.
Posljedice: slabljenje državnog identiteta
Demokratska upotreba: Koristiti termin institucije Bosne i Hercegovine.
66. SASTAVLJENA / SASTOJI SE OD (daytonska manipulacija)
Hegemonijsko značenje: Formulacija implicira suverenost entiteta.
Funkcija u strukturi moći: Otvara prostor za secesionizam.
Evropsko / internacionalno značenje: Ustav koristi formulaciju ‘sastoji se od’.
Posljedice: pogrešna interpretacija ustava
Demokratska upotreba: Dosljedno koristiti ustavnu formulaciju.
67. KRŠĆANSKA MANJINA (politički konstrukt)
Hegemonijsko značenje: Viktimizacijski politički konstrukt.
Funkcija u strukturi moći: Služi međunarodnom lobiranju.
Evropsko / internacionalno značenje: Manjinska zaštita znači individualna prava.
Posljedice: konfesionalne tenzije
Demokratska upotreba: Govoriti o vjerskim zajednicama.
68. NARATIV O PROGONU
Hegemonijsko značenje: Narativ homogenizacije grupe.
Funkcija u strukturi moći: Relativizira agresiju i zločine.
Evropsko / internacionalno značenje: Činjenična i sudski utvrđena interpretacija.
Posljedice: revizionizam
Demokratska upotreba: Temeljiti na presudama međunarodnih sudova.
69. BOSANSTVO (politički identitet)
Hegemonijsko značenje: Osporava se kao prijetnja etničkom identitetu.
Funkcija u strukturi moći: Blokira građanski identitet.
Evropsko / internacionalno značenje: Politički identitet je državljanstvo.
Posljedice: fragmentacija identiteta
Demokratska upotreba: Bosanstvo kao zajednički identitet.
70. INTERNACIONALNA AGRESIJA
Hegemonijsko značenje: Zamjenjuje se terminima građanski rat.
Funkcija u strukturi moći: Relativizacija presuda ICTY/ICJ.
Evropsko / internacionalno značenje: Pravno i činjenično definirana agresija.
Posljedice: revizionizam
Demokratska upotreba: Koristiti termin internacionalna agresija.
71. MEDIJSKI HEGEMONIZAM
Hegemonijsko značenje: Mediji produžavaju etnopolitičke narative.
Funkcija u strukturi moći: Stvaranje paralelnih realnosti.
Evropsko / internacionalno značenje: Nezavisni i javni mediji.
Posljedice: erozija povjerenja
Demokratska upotreba: Profesionalni standardi i javni interes
72. ETNIČKO ČIŠĆENJE / ETNIČKI PROGON
Hegemonijsko značenje: Eufemistički termin kojim se nasilno uklanjanje etnički ili vjerski označenog stanovništva prikazuje kao tehnički ili administrativni proces.
Funkcija u strukturi moći: Normalizira ekstremno nasilje, depersonalizira žrtve i suspendira moralnu i pravnu odgovornost počinilaca.
Evropsko / internacionalno značenje: Prisilno premještanje i progon civilnog stanovništva predstavljaju ratni zločin i zločin protiv čovječnosti u okviru internacionalnog prava.
Posljedice: simboličko nasilje, legitimizacija zločina, revizionizam
Demokratska upotreba: Koristiti termin ETNIČKI PROGON koji imenuje čin, odgovornost i namjeru.
73. ŽRTVA RATNOG ZLOČINA I GENOCIDA
Hegemonijsko značenje: Upotreba izraza „poginuo“ umjesto „ubijen“ uvodi semantiku slučajnosti i briše odgovornost počinitelja.
Funkcija u strukturi moći: Depersonalizira žrtvu i razvodnjava prirodu zločina.
Evropsko / internacionalno značenje: Žrtva ratnog zločina i genocida je osoba nad kojom je izvršeno namjerno, ciljano i organizirano nasilje, u suprotnosti s normama internacionalnog humanitarnog prava.
Posljedice: eufemizacija zločina, gubitak istine, moralna relativizacija
Demokratska upotreba: Dosljedno koristiti izraz „ubijena žrtva“ i insistirati na agensu i odgovornosti.
74. BOSANSKI (prefiks)
Hegemonijsko značenje: Sistematsko uklanjanje prefiksa „bosanski“ kao navodno neutralna administrativna odluka.
Funkcija u strukturi moći: Diskurzivna eksproprijacija prostora i brisanje historijskog kontinuiteta.
Evropsko / internacionalno značenje: Toponimi su dio kulturnog, pravnog i identitetskog kontinuiteta suverene države u međunarodnom poretku država.
Posljedice: memorijsko nasilje, obeshrabrivanje povratka, normalizacija etničke homogenosti
Demokratska upotreba: Insistirati na povratu prefiksa „bosanski“ i predratnih naziva.
75. „MEĐUNARODNI PROTEKTORAT“ (diskreditacijska upotreba)
Hegemonijsko značenje: Termin se koristi za delegitimiranje uloge internacionalnih institucija i mehanizama u Bosni i Hercegovini.
Funkcija u strukturi moći: Slabljenje institucionalne zaštite države i jačanje etnopolitičke autonomije.
Evropsko / internacionalno značenje: Internacionalno prisustvo ima mandat očuvanja mira, prava i ustavnog poretka suverene države.
Posljedice: erozija povjerenja u institucije, jačanje separatističkih narativa
Demokratska upotreba: Precizno razlikovati internacionalni nadzor od suvereniteta države.
76. REZOLUCIJA GS UN O SREBRENICI (2024) – DISKURZIVNA FUNKCIJA
Hegemonijsko značenje: Pokušaji relativizacije ili svođenja rezolucije na simbolički čin bez efekta.
Funkcija u strukturi moći: Suprotstavljanje normativnom autoritetu Ujedinjenih nacija i očuvanje revizionističkih narativa.
Evropsko / internacionalno značenje: Rezolucija predstavlja internacionalni konsenzus država članica UN-a o činjenicama genocida i normativni okvir odgovornosti.
Posljedice: politički revizionizam, nastavak hegemonijskog diskursa
Demokratska upotreba: Koristiti rezoluciju kao pravni, politički i diplomatski alat u okviru internacionalnog poretka država.
About The Author
