Narušavanje akademskih sloboda i institucionalne nezavisnosti univerziteta je nasuprot moderne države
Piše: prof.dr. Jusuf Duraković, Rektor Univerziteta u Zenici
Autonomija univerziteta predstavlja jedan od temeljnih principa svakog demokratskog društva i sastavni je dio evropskih standarda visokog obrazovanja. Međutim, stanje u Bosni i Hercegovini, a posebno u pojedinim kantonima, pokazuje ozbiljno i kontinuirano narušavanje akademskih sloboda i institucionalne nezavisnosti univerziteta.
Posebno zabrinjava činjenica da se u oblasti visokog obrazovanja donose zakoni koji nisu usklađeni sa Okvirnim zakonom o visokom obrazovanju u Bosni i Hercegovini, niti sa odlukama Ustavnog suda Bosne i Hercegovine. Time se direktno dovodi u pitanje ustavni poredak, pravna sigurnost i osnovni principi vladavine prava.
Autonomija univerziteta ne znači odsustvo odgovornosti, nego pravo akademske zajednice da, bez političkih pritisaka, samostalno odlučuje o pitanjima nastavnog, naučnog i institucionalnog razvoja i izbora kadrova na rukovodne funkcije bez uplitanja politike. Kada izvršna vlast ili političke strukture pokušavaju preuzeti kontrolu nad rukovodnim mehanizmima univerziteta, tada univerzitet prestaje biti prostor slobodne misli i postaje predmet političkog upravljanja.
Primjeri iz Zeničko-dobojskog kantona i stanje na Univerzitetu u Zenici pokazali su koliko ozbiljne posljedice mogu nastati kada se zakoni koriste kao instrument političkog uticaja, umjesto kao sredstvo zaštite javnog interesa i akademskih standarda. Posebno je opasna praksa ignorisanja ili parcijalnog provođenja odluka sudova, jer se time urušava povjerenje u institucije i šalje poruka da politička volja može biti iznad prava.
Akademske slobode – sloboda istraživanja, sloboda izražavanja nisu privilegija pojedinaca, nego uslov razvoja svakog savremenog društva. Univerziteti moraju ostati mjesta kritičkog mišljenja, naučne nezavisnosti i društvene odgovornosti.
Zato je neophodno hitno izvršiti potpuno usklađivanje svih kantonalnih zakona sa državnim okvirnim zakonom, osigurati puno poštivanje odluka ustavnih i redovnih sudova, te zaustaviti svaki oblik političkog uplitanja u rad visokoškolskih institucija.
Borba za autonomiju univerziteta nije borba pojedinaca niti pojedinačnih institucija. To je borba za očuvanje pravne države, demokratskih vrijednosti i budućnosti obrazovanja u Bosni i Hercegovini.
About The Author
